Sapieżyńskie mauzoleum - w samym centrum Cieszkowa, nieopodal plebani, wśród szumiących drzew, wznosi się malowniczy kościółek- chluba tutejszych mieszkańców. Jego fundatorką jest księżna Katarzyna Ludwika z Opalińskich Sapieha, jedna z najciekawszych postaci w historii naszej miejscowości.
W wieku 18 lat wychodzi za mąż za swojego kuzyna, 12 lat później uzyskuje unieważnienie małżeństwa z powodu zbyt bliskiego pokrewieństwa, a jednocześnie w tym samym roku poślubia ( o zgrozo!) swojego kamerdynera- Wojciecha Pawła Żywnego z Pragi, z którym ma dwoje dzieci. Aby uzyskać szlachectwo dla swojego męża, a później dzieci, postanawia nabyć dobra cieszkowskie, przenieść się do cesarstwa i tu wszcząć starania. Co jeszcze jest ważne, jej warstwa społeczna odrzuca ją. Nie miała szans na pochowanie w rodzinnym grobowcu, więc postanowiła wybudować sobie coś wspaniałego, co upamiętni jej nazwisko, a jednocześnie będzie służyło jej pobożności.
Kościół w stylu barokowym, wzniesiony przez śląskiego architekta Karola Marcina Frantza jest także mauzoleum polsko- litewskiej księżnej, której ciało ( do niedawna doskonale zachowane) spoczywa od 2 marca 1779 roku w krypcie między prezbiterium, a przestrzenią nawy głównej, nakrytej kopułą. Kamień węgielny pod świątynie został położony 25 listopada, w dzień św. Katarzyny Aleksandryjskiej, patronki księżnej. Wnętrze kościoła zdobi bogaty rokokowy wystrój. Zwraca uwagę jego oryginalne położenie. Swoją dwuwieżową sylwetką stwarza niejako urbanistyczną przeciwwagę w stosunku do jednowieżowego kościoła protestanckiego ( obecnie pw. Chrystusa Króla), z którym połączony jest śmiało nieco ukośną linią, przebiegającą ze wschodu na zachód w poprzek rynku. Sam kościół jest budowlą stosunkowo niewielką. Wzdłuż osi głównej, jego wnętrze liczy ok. 26m, zaś jego szerokość na osi poprzecznej głównego przęsła nawy, wynosi 11m.
Mimo skromnych rozmiarów zaskakuje urozmaiconym układem przestrzennym. Jest to w zasadzie wnętrze jednonawowe, ale dominującą jego cechę stanowi trójpodział przestrzenny korpusu, którego uzupełnieniem jest jedynie prezbiterialna absyda od wschodu i ukryta pod emporą organową kruchta, od zachodu. Kruchta, do której wchodzi się przez perspektywiczny portal, otwiera się szeroką arkadą do poprzecznie wydłużonego przęsła, oświetlonego „wykrojonymi” oknami, pod którymi z dwóch stron stoją konfesjonały. Cechą charakterystyczną tej części kościoła jest wyraźne odseparowanie jej od głównego przęsła nawy, mimo że łączy ją z nim nie tylko kolejna arkada o stosunkowo dużej rozpiętości, ale także dwa dodatkowe przejścia po bokach. Między nimi umieszczono dwa niewielki ołtarzyki: św. Jana Nepomucena po lewej i św. Judy Tadeusza , po prawej stronie.
Pod oknami na tle ścian tarczowych stoją ołtarze boczne z obrazami: Zwiastowania i
św. Jadwigi z lewej oraz Rodziny Matki Boskiej i św. Katarzyny z prawej.W tej części kościoła ustawione są też ławki dla wiernych. Na przejściu z nawy do prezbiterium znajduje się też zejście do krypty dla zmarłych. Po bokach, na filarach dźwigających łuk tęczowy, zawieszone są dwie kazalnice z posągami Chrystusa w zwieńczeniu baldachimu. Jedna z nich ( po stronie południowej) pełniła funkcję chrzcielnicy.Kościół zbudowany został głównie dla potrzeb dworu, więc śmiało możemy nazwać go dworskim. Świadczą o tym motywy heraldyczne polskiej arystokracji i jej rodziny, pojawiające się w ważnych miejscach budowli: kartusz herbowy w tympanonie portyku fasady( herb Sapiehów- Lis, z Łodzią i Rawą ). Na każdym kroku podkreślona jest w nim ważność fundatorki, która podczas nabożeństw zajmowała tu honorowe miejsce, a komunię przyjmowała w oratorium, oddzielonym kratą od prezbiterium, gdzie prowadziło osobne wejście w południowej elewacji kościoła. Malarz wielokrotnie, w tym na ołtarzu głównym, nadał Marii twarz Sapieżyny. Dostępowała więc ona znacznych zaszczytów, a co więcej przez wielu ludzi była postrzegana jako święta już za życia. Jednak możemy domyślać się, iż miała także wielu wrogów, którzy uważali ją za dumną i pyszną kobietę, lubiącą się wywyższać.W loży nad Kaplicą Matki Boskiej Częstochowskiej, na ścianie, zawieszone jest epitafium Katarzyny z Sapiehów, z jej portretem malowanym na blasze i napisem w drewnianym obramieniu. Na ołtarzu głównym widnieje obraz Wniebowzięcia NMP i św. Józefa powyżej, oraz posągi św. Joachima i Anny. Kościół szczęśliwie doczekał naszych czasów, bez większych przekształceń i zniszczeń oraz z dość kompletnym wyposażeniem, łączy w sobie wpływy wielkopolskie i śląskie. Dla parafian jest on miejscem modlitwy, jakiegoś szczególnego skupienia oraz powodem do dumy- czymś, co nas jednoczy, natomiast dla odwiedzających go turystów, stał się obiektem niemałego zainteresowania.
Mapa strony
